Terug naar overzicht

De socratische dialoog is uniek.

Liesbeth Levy, directeur LOKAAL

"In een Socratische dialoog staat het gezamenlijk onderzoeken van een kwestie centraal. Het is een unieke vorm van waarheidsvinding waarin je leert door te luisteren naar elkaar."

"Socrates vergeleek zijn methode met het werk van zijn moeder, die vroedvrouw was. Het ging hem niet om het uitwisselen van meningen maar om het doorbreken van vooroordelen en het geboren laten worden van ‘wijsheid’. Hij deed dit door het stellen van fundamentele vragen waarin de rol van leraar en leerling werd omgedraaid. Dit maakt de Socratische dialoog misschien wel tot unieke mogelijkheid om met elkaar te spreken bij gratie van het verschil. Het is een gespreksvorm bij uitstek waarin de toon humaan is maar de inhoud scherp kan zijn."

"Actief luisteren, samenvatten en het formuleren van vragen, kan niet zonder zich te verplaatsen in de ander. Maar in een dialoog is dat een wederkerig proces waardoor verbinding kan ontstaan en daarmee de basis voor een gezamenlijk onderzoek naar de grote vragen achter meningen, theorieën en sterke gevoelens. In de Socratische dialoog draait alles om de uitdaging zelfstandig te denken en te oordelen, en op basis daarvan het gesprek met anderen aan te gaan essentiële voorwaarden voor het functioneren in een democratie. Hierbij maakt het in principe niet uit wat je sociale, materiële of culturele kapitaal is want denken kan iedereen, al vereist dat wel inspanning.
Inspanning omdat onderzoek in de Socratische dialoog ook zelfonderzoek is. Niet voor niets is het adagium van Socrates: ‘Ken uzelf’."

"Zelfonderzoek wordt in Socratische gesprekken gestimuleerd door altijd te vragen naar persoonlijke verhalen achter de meningen en de (complot) theorieën. Wanneer de verbinding van het eigen verhaal met een fundamentele vraag wordt gelegd wordt zowel het hoofd als het hart geraakt en kan de dialoog pas echt beginnen."

"In haar pamflet 'Niet voor de Winst' dat in maart van 2013 in Nederland uitkwam zegt de Amerikaanse classica Martha Nussbaum dat voor een pluralistische democratie burgers nodig zijn die voor zichzelf kunnen denken. Kennis van geschiedenis en sociale wetenschappen zijn een belangrijke voorwaarde voor democratisch burgerschap. Hoe moet je stemmen over beleidsvoornemens als je je niet kunt voorstellen wat de gevolgen zullen zijn voor mensen buiten je eigen kring?- Hoe kan je nadenken over zaken als klimaatsverandering wanneer je geen breder beeld hebt van de wereld waarin we leven?”

"Om op te groeien tot volwaardige burgers moeten jonge mensen volgens Nussbaum vóór alles leren argumenteren (dat is iets anders dan een assertieve ‘grote mond’), zij pleit voor (her)invoering van het socratisch denken in het onderwijs."